मै प्रायः नेपालगञ्ज स्वास्थ्यके चेकजाँजके लाग जैठु । डक्टरोक सल्लाहअन्सार समय समयम फलोअप कर्टि रठु । डक्टरोक सल्लाहअनुसार फलोअप जाइपर्ना रह तर समय अनुकूल नै बनल रह । भदौ महिनाके झरिक कारन सुरसार नै मिलटह । कुछ समय पानी पर्ना क्रम ठनिक कम हुइल रह । बड्रि फे फटिक हुइल रह । ओहमार मै आपन भरभेड्डि लेक नेपालगञ्ज जैना सुरसार कस्नु । 

सुर्खेतके वीरेन्द्रनगर हुइटि छिन्छु, हर्रे डँर्वा, बबई, देउराली, कोहलपुर हुइटि नेपालगञ्ज पुग्ना करिब टिन घण्टा लागल । लग्टार यात्रा कर्लक कारन जिउ फेन डट्करल लागल रह । नेपालगञ्ज जैनासे आघ नेपालगञ्ज बैस्ना बर्का डाडुह उपचारके लाग सन्झाख चेकजाँच कर्ना कैख टिचिङ हस्पिटलसे टोकन लेना आग्रह कैल रनहु । 

बिहानक करिब नौ बजेओहर डाजुके कोठाम पुग्नु । डाडु म्वार लाग टोकन लेक कोठाम आइल रलह । कल्वा खाकन मै साढे दस बजेओहर बाँके, बगियासे भेरी अस्पतालम ओहर गैनु । अस्पतालम मोर संघर्या कुलराजसे भज्ञेट कर पर्ना काम रह । उहाँ प्रतिक्षालयम ढेर बेरहमेन कुर्सिम बैसल रलह । मै एकठो रुख्खोक छैयाटिर सिट्राए गैनु । ओठह बर्दियाके मन्जोरबस्तिसे एक जन सुर्खेतान काका काकीके डवाइ कराए आइल रलह । काकाहे डेख्ख डुरसे नमस्कार कर्नु ।

‘नमस्कार भटिज, कहोरसे अइलो भटिज ?’

‘आज बिहान्नि सुर्खेतसे अइनु, काका । अप्न जे ?’

‘मै ट एक अठवार हुइ लागल भटिज, टोर काकीह बिर्‍वा कराइ आइल बाटु । यह अस्पतालम भर्ना कइ रख्नु । पैल्ह गुलरिया अस्पतालम लैगल रनहु । उहाँ ठनिक मजा हुइनासक नै लागल । ओहासे यहाँ अन्लक एक अठ्वार हुइ लागल ।’ 
ए ! मै मुरि हिलैनु ।

सुर्खेतान काका आपन दुःख पोख्टि कल–‘पैल्हक बुर्होन कहट भटिज, बुह्रैलसे किरा फटिङ्गा फेन लाट मर्ठ । आजकाल सम्झठु, ठिक बाट बट्वाइट बुह्रोन् । म्वार टिनठो छावा बाट भटिज । असिन डुखक ब्यालम आज कौनो छावन हेरचाह नै कर्ठ । , छावा रलक का मटलब । छावा लर्का कलक ट डुस्मन असक हुइट ।’

मै सुर्खेतान काकक बाट ओनैटि गैनु । बिच बिचम हुक्का भरुँ ओ मुरि हिलाउँ । सुर्खेतान काकक् नाउँ मङ्ग्रा हुइस । हमार बाबा कबु कबु सुर्खेतसे बर्दिया मन्जोरबस्ति गैलक थारुनके बाट सुनाए । ढेर थारु समुदायक मनै सुर्खेतसे बर्दियाके कमह्र्ला, ताराताल, पितमारी, नयाँबस्ति, मन्जोरबस्ति गैलक बाट बट्वाए । उ मध्ये मङ्ग्रा हमार गाउँक काका रह । बाबा रहट घरिम कबु कबु सुर्खेत फेन पहुनि खाए अइलक फेन महिन मजासे थाहा रह । बर्दिया जैनासे आघ मङ्ग्रा सुर्खेतम जिम्डारनके कमैया रह हुँ । उ ब्याला जिम्डार फेन स्वाझ थारुन खुब सटाइट । आपन खेट्वा बारी नैहुइलक कारन ढेर दुख मिलल रलहिन् । बर्दियाम सरकार जग्गा डिहटा, बस्टि बैसाइटा कैक सुन्ल । ओहमार ढेर थारु मनै सुखक कल्पनाम सुर्खेतसे छारा कैक बर्दिया गैलक कहानी बाबक मुहमसे सुन्ल रनहु । ओह क्रमम सुर्खेतसे मङ्ग्रा काका फेन छारा कैक बर्दिया गैल रह । सुर्खेतसे अइलक कारन ढम्पुरान काका मङ्ग्रा काका हुकहन मन्जोरबस्तिम सुर्खेतान कहिन् । छोटम मै २०५० साल ओहर बाबक्सँग मङ्ग्रा काकक् घर पहुनि खाए गैलक याद अम्हिन फेन याद बा ।
सुर्खेतान काका आपन पिर बठ्ठा सुनैटि कल–‘का कबि भटिज, मैं पोहर साल बिमार पर्ख ठनिक्क मु चुक्नहु । टोर काकी गाउँक भोसुरामके अटोम बैठाक बुह्रया गुलरिया अस्पताल पुगाइल ट यि जिउ बाँचल । का कना हो भटिज । जबसे ढिया पटुइह्या जोर्नु ओठेसे कब्बु सुखक दिन नि आइल । हिकनक लाग कट्रा डुख कर्नु । गन्झर बन्वा रह । बाँझो जग्गा कोर्नु, डान डान हुइलसे फेन जग्गा जमिन जोर डेनु । बैँस रहटसम भुक पियास रै रै काम कर्लि । लर्का दुइचार अक्षर चिनहि कैक स्कुल पह्रैलि, भटिज बुह्रेस कालम असिन गटि बा हेरि ।’

मै काकाह कनु, ‘छावन्के आपन व्यवहारले नि सरठुहिन् । पेसा व्यवसायम कुछ समस्या होक फेन हुइ स्याकट कनु । डान डान रुप्या पैसा पठाडिह ट ओह गुन मान परल जे कैक सान्ट्वना डिह खोज्नु । बर्का डाडु ट सरकारी आपिसम पिउना हुइलसे फेन जाहिग्रया बा काहुँ ।’

‘ह ट भटिज, घरक खर्चपर्च जुटैना कर्रा पर लागल । जिम्डरोक मालम हकिम्वा चिन्हल रलहिस् आपन छाइ छुनकलीह कमलह्रिया डेना सर्तम हाठजोर बिन्टि कैक बर्का छावाह पिउना जागिर लगा डेनु । उ छावा ट पिनसिनम आ सेकल जे । मन्ह्ला छावा डइबर्वा बा । यह नेपालगञ्जसे काठमण्डु जैना बस चलैठा काहुँ । छोट्का छावा पुलिस्वा रह । छोट्का छावा पुलिस्वामसे रिटार्ड होखन बैंकम गार्ड काम करठ । सब छावन घर फुटल बाट भटिज । हम्र बुह्र्या बुह्र्वा किल बाटि ।’ 

‘सब छावन कमैना बाट सुखानि दुखानिम ट ह्यार पर्ना हो काहुँ ।’ मै जिज्ञासा ढर्नु । 

‘बट्वाउ कलसे का आपन छावा पटुइह्यनके बयान बटुवाएसक हुइट । नि बट्वाउँ ट मनक खिल कहाँ निकारु कनासक लागट । सब छावन पक्कि घर बनैल बाट । जग्गा जमिन फेन जोर्ल बाट । घरक सब जग्गा जमिन अंशबण्डा लेल बाट, हमारठे जियक भरिक बारी बा । ओह पुरान झोप्रि घरम गुजारा कर्ठि । छुट्की छावा गुलरियाम घर बनैल बा । बर्का छावा बाँसगढीम घर बाटिस् । मन्ह्ला छावा आपन सस्रारिक लग्घ मैनापोखर बैठट । दुखबिमार परलम हमन एक लोट्या पानी डेना मनै नि हुइट भटिज । हमार ट रुइटि जिन्गी बिटटा । बन जरट सबकोइ डेख्ठ, मन जरट कोइ नैडेख्ठ कहसक हमार पिर बठ्ठा बुझुइया कुइ नि हुइट, भटिज । असिन जिन्गि बाँचलसे ट झट्ट प्रान चलगिल मजा हुइने रह । ना ड्याख पर्ने रह, न भ्वाग पर्ने रह । काल फेन नि आइट भटिज ।’ आफन पिर मङ्ग्रा काका पोख्ल । 

उहाँक् आँखिक पल्कामसे बुँडुर आँस चुहगैलिन् । सुर्खेतान काकक् बाट एक मनसे सुन्टि गैनु । उहाँक बाट सुन्ख महि दया ओ टिठ फेन लागल । मन मन सोच्नु, आपन सन्तानके खुसिक लाग कठोर परिश्रम कर्लक बुह्रापाकनके सुखदुख बट्ना परिवारके अभावम जिन्गि जिटि बाट हमार पुर्खा । सयान हुइल छावा बुह्रेस कालके सहारा हुइना ठाउँम छिन्न भिन्न परिवार, डुखबिमार डाइबाबन्के सेवा अभावम छटपटाहट बाँच पर्ना परिस्थितिक अन्त्य कैह्या हुइ कनासक लागल ।

मै पुछ्नु–‘काकीक अवस्था कसिन बाटिन् ट काका ?’

‘का कबि, भटिज ओह बाट ट बट्वाइक लाग रनहु । टोर काकी बिमार पर्लक एक अठ्वार हो सेक्लिस । पैल्ह गुलरियाम भर्ना कर्नु, उहाँ ठनिक गाह्रो हुइ लग्लिस् ट यहाँ नेपालगञ्ज अन्ल बाटु । टिन डिन हो सेक्लिस् ब्वाल फेन निस्याकट । ट्वाइलेटम पिसाब कराए लैजाइ ब्यालम चक्कर लाग्खन गमाकसे गिरल । उठाख बेडम ढर्लि । डोसर डिन बल्ल आँखि ख्वालल् । भत्ता बुझ्लक सक्कु रुप्या ओराख गाउँक समुहमसे बिस हजार रिन लन्ल रनहु, उ फेन ओराइ लागल । डक्टर्वा गु मुट, रकट चेक कर्लक रिपोर्ट टिन डिन पाछ अइना कल बा । आब बिर्‍वा किन्ना फेन पैसा नि हो भटिज । मै ट बहुट अरकोसाम परल बाटु ।’

मै सान्ट्वना डेटि कनु–‘असिन परलम ट छावा पटुइह्यन फेन कना हो । जट्रा पिर बठ्ठा रलसे फेन छावा ट आपन हुइट जे ।’

‘यि...भटिज का कना हो । बर्का छावाह फोन कर्नु, उल्ट गराइ लागल । एकडमसे रुप्या किल मङ्ठे कैक । डान डान कुछु हुइक नि हुइना अस्पताल लैजाइ पर्ना । आपन का बा, का बा और छावा पटुइह्यन कह नै सेक्ठे कैक जवाफ डिहल । परौ मन्ह्ला छावा डइबरवोक ठे गैनु । पटुइह्या उस्टाख बैस्ना फेन नि डेहल । सन्झाख जिउटिउ छावा आइल डम्कैबो करल । आपन ठे लाल चिया खैना पैसा ट नि हो । कहाँ पाखन डिउ ? म्वार मतलब निहो कैक जवाफ डिहल । छोट्का छावक ठे गैनु भटिज ओह हाल । छावा बैंकम डिउटि गैल रह । ओह भेट गैनु । डान डान रुप्या बा डे छावा, टोर डाइ बिमार बा । अस्पताल भर्ना कैल बाटु कनु । आब ट्वार बाबु छुनकलीह कुर लगाख टोर ठे आइल बाटु कनु ट जम्म डु हजार डिहल भटिज । ओह रुप्या डेलक थाहा पाखन छुट्कि पटुइह्या गुलरिया अस्पतालम आखन नस्से सराप सराप गराइल । बर्का, मन्ह्ला छावासे चुइक्क बोल नि सेक्ठो । छोट्का छावाह सोझ डेख्ख यहर माङ अइठो । यहर करो ओहर करो छोट्का छावक ठाप्लाम पर्ठो । डुख बिमार पर्टि कि मोर घरम बैस अइठो । आबसे पैसा मङ्लक थाहा पैम कलसे कटि डम्काइल । छुट्कि छावा फेन सँग रह । ऊ एक शब्द फेन चुइक्क ब्वाल नि स्याकल । ओठे रलक नर्स, डक्टरोन् फे हेर्टि रहगैल । ओह ट पिर लागठ भटिज । कबु ट बिख खाखन मु जिनास लागठ ।’

मै आश्वासन डेहटि कनु– ‘ओसिन बाट मनम खेलैना नै हो, भावि भगवान ज्या लिख्ल बाट सबजहन भ्वागहि परठ । जिन्गि डिहुइया लिहुइया इसरु भगवान हुइट । बरु बुह्राइल मनैन् उपचार कर्नाम विसेस छुट कर्ना व्यवस्था रहट । हेल्प डेस्कम सम्पर्क कैक निशुल्क उपचारके लाग डाक्टरसे बट्वा डेबु ।’

‘का कसिन व्यवस्था रहट ? हमहन नैपह्रल मनैन् थाहा नैरहट, मिलट कलसे मिलाडि भटिज । आज अपने भगवाने अस भेट हुइल बाटि ।’
मै सुर्खेतान काकाह सँग भिट्टर अन्तरंग विभाग ओहर लगैनु । शाखाम म्वार चिन्हल कुलराज शाही रलह । उहाँसे बाटचिट कैक कुछ छुट कर्ना व्यवस्थाके लाग प्रक्रिया मिलैना अनुरोध कर्नु । 

कुलराज कल–‘उहाँको सम्बन्धित गाउँपालिकाको वडाबाट निशुल्क उपचारको लागि सिफारिस चाहिन्छ । त्यो भए मिलाउन सजिलो हुन्छ ।’
मै टुरुन्ट उहाँ बैस्ना गाउँपालिकाके वडामसे सिफारिसके लाग उहाँक छोट्का छावा गुण्डुराजह फोन लगैनु । ‘डाडु मै सुर्खेतके पत्रकार भैया किसन हुइटु । मै नेपालगञ्ज आइल बाटु । अप्नेक बाबा मङ्ग्रा काकासे भेरी अस्पतालम भेट हुइल । यहाँ उहाँ हुक्र समस्याम बट । मै अस्पताल प्रशासनसे छुटम उपचार करैना व्यवस्थाके लाग बाट बख्रा कै डे रख्नु । अप्नेक वडाम जाखन एकठो निशुल्क उपचारके लाग सिफारिस बनाख म्वार मोबाइल नम्बरके ह्वाटसपम पठाडि ट ।’

गुण्डुराज –‘लि भाइ, आब मै वडा जाखन बनाक पठाडेबु । ’

सिफारिसअनुसार सुर्खेतान काकीके आधा छुट हुइना व्यवस्था मिला डेनु । 

‘भटिज, दु चार हजार बा कलसे सहयोग कर परल । रहल पहल ओरा स्याकल । मै ट छम्कट्ट बाटु ।’

‘ठिक बा, मै फेन उपचारके क्रमम आइल बाटु । आब मै टिचिङ हस्पिटलम जाइटु । सन्झाख यह भेट्बि ।’
यि बाटले सुर्खेतान काकक् अनुहार ओजरार हुइलिन् । मै ओठेसे टिचिङ हस्पिटल ओहर लग्नु । डक्टरसे चेकजाँच कराक सन्झ्या करिब छ बजे ओहर घुम्नु । सुर्खेतान काकाह फोन लगैनु । उहाँ अस्पतालम रलह । राउन्डम आइल डक्टर्वा कुछ डबाइ लिख्डेल रलहिन् । काका डबाइ किनक् लाग छटपटाइल रलह । महि डेख्ल ट पठ्रा ख्वाज बेला डिउटा भेटाइसक लग्लिन् । 

‘कब अइलो भटिज ?’

‘भर्खर अइनु काका । डिन्ख कल रलहि काका, ढेर ट नि हो लि पाँच हजार बचल बा । काकीके मजासे उपचार कर्बि ।’ 

बिचरा ! सुर्खेतान काकाह कुछ भोभ्भाइल खाटिम मलम लगाइलसक लग्लिन् । रुप्या हाठम पर्टि कि डबाइ किन फार्मेसीम डौरल । मै काकीके कसिन अवस्था बाटिन् बुझक लाग भर्ना कक्षओहर लग्नु । कुछ समय पाछ सुर्खेतान काका डबाइ किन्क अइल । सन्झा हुइटि रह । सडकम मनैन्के भिडभाड रह । गाडि फे ओहरडोहर चल्टि रह । मै काकाह हाँठम ढ्वाग लग्टि ओठेसे ओल्टार हुइटि गैनु । ड्याखटसम मङ्ग्रा काका महि हेर्टि रलह ।

वीरेन्द्रनगर, सुर्खेत