जम्मा दुइएठो गोरुन्ले बुधरामके घाना अक्को नै निख्रठुइस । ऊ अक्के अक्के घरिम रहिके घाना सिमोट्टि बर्बराइठ– खै यि का ढान हो सस्सुर, निख्रबो नैकर्ना । 

आज बुधराम बहुट डंगडास बा । उ जिन्गिभर मलिक्वक् वरपर झुम्टिरहल, जिम्डरवक लग ढान डैटि रहल । मर मर कमाइल, टबो जिम्डरवैसे सापटि लेके जिन्गि बिटाइ पर्लिस । मने यि वरसके धान भिट्रेइटि बा, उ अपने घरेक डेहरिम । 

२०५७ साल साउन २ गते सरकार कमैयन् मुक्तिक् घोसना करल, बुधराम फेन मुक्ट हुइल । उहि सबसे खुसि लेहल रिन टिरे नै पर्ना हुइलिस । उ जौन जिम्डरवक घर कमैया रहे, ओहे जिम्डरवक अढिया जोटे पैले बा । मने अढिया जोटे पैना बरा मँहगा मोल चुकाइ परल बटिस उहि, छाइहे कमलह्रिया लगाके । पह्राडेम कहिके लैगैलक ओकर छाइ जिम्डवर्क छावक् खै कौन सहरमे डुठाहा भाँरा मिसटिस, उहि टे सहरके नाउँ टक पटा नै हुइस । बुधराम बहुट सुढ बा । ऊ बुधराम हो कि सुढराम हो अपनेहे छुट्याइ नै सेकठ । 

बुधराम ढान डाँइबेर जौन गोरुन्ले मालि घुमाइटा, ऊ गोरु फेन ओकर नै हुइस । जिम्डर्वक् गोरु जो हुइस, भुट्टि पर लेले बा उ । साँेचठ यि एक जोर गुँइ आपन बनाइ सेकम कलेसे ओट्ठे से गँठ् लेम । ओकर सोचाइ टब भंग हुइठिस, जब डुनु गोरु सँगसँगे हस हेगे लग्ठिस । 

ऊ हालि पैँरा उठाके डुनु हाँठेले गोरुन्के गाँरिटिर गोबर डोगठ, गोबरेम ढान किल बिल्गैठिस । बर्बराइठ– सारन् कब कब ढान पो खैठाँ । सब टुहरे खा डरबो टे हम्रे का खावि रेउ ।

उहे बिचेम बुधरामके जन्नि खेरहन्वम् कलवा लेके आ जैठिस् । टठियक् आढा भाट खैले रहठ कि ओकर लजर जन्निक् जिउमे पर्ठिस् । ढुंगाहा डग्गर टौन जन्नि उब्ढे गोर आइल बा । गोन्या फेन एक डु ठाउँ ढसक्के फेर्ना अर्जि कर्टि बा । ना टे नाकेम, ना कानेम कौनो गहना हो । घेँचा फेन खालि बा । बस् रंग उरल एक दुइठो चुरिया ओ माठेम सामान्य टिक्लिले फेन ओकर जन्नि जुग्नि ज्वागसे बरल बिल्गाइस ।

आपनहे जरजर जरजर हेरट डेख्के जुग्नि अपन ठरवैहे हकारठ– का हेरटो खाइक छोर्के, कबु नै डेखे पाइल हस ।

बुधराम कहठ– जुग्नि टुहि मै कबु सखु डेहे नै सेक्लुँ । यि माघेम टे टोर लग जसिक फे लावा जरावर ओ एक ना एक ठो कौनो गहना जोर डेहे परि ।

जन्नि कठिस– चुप्पे खाउ । सपनक् महल नाबनाउ । फे भंरागिमसे गिर रख्बो । नै चाहि महि गहना सहना । एक जोर लुगा हुइल से पुग जाइ । छाइहे टे जिम्डर्वा जरावर डेबे कर्हिस । बेन डोसर बाट मोर मनेम खेल्टि बा । जोग्नी बिच्चेम बाट रोकठ । 

–का बाट ? बुधराम मुहेँम कौरा डर्टि डर्टि पुँछठ् ।
–पहिले खाउ, टब बट्वइम जन्नि कठिस । 
–ले, आज मोर पेट भर गैल । आब हो गैल । (जन्निक् आगे डुठाहा भाटक् टठिया सारठ बुधराम । जन्नि एकफेरा घुँरेर घुँरेर हेर्ठिस् ओ फट्कर्ठिस्–
अन्न डुठाहा छोर्वो टे अन्न सरापठ हुँ । यि ठारुन् टे मै का कहुँ ।

बुधराम टठियक भाटे फे आपन ओर सारठ ओ छोट लर्का हस ढेक्रिक बाट बिना सानल सुख्ले खाइ लागठ । घेँचम अँटक्के किक्लिक किक्लिक करे लागठ टे करुवक् पानि हालि हालि छँकियाइ लागठ । जन्नि ऊ डेस्य डेख्के ठिठ्ठा मारेक हँस्ठिस । पानि सटक्के बुधराम खाेंखे लागठ ।

खोँखि रोक्टि बुधराम पुँछठ– ले कोह टे, टोर मनेम का बाट खेल्टि बा ?
    –अइ का बाट खेलि । अइना माघसे छाइहे फे बला लन्हो । खै कौन पो सहरमे हम्रहिन समझके आँसके समन्डर बहैटि बा बिचारि । (जोग्नीक अत्रा कहटि टपसे आँस चुहठिस, मने बुधरामहे जन्निक आँस फे नै छुठिस ।) 

ऊ कहठ– हाँ, खोब सहजिल बा नै टे का, यि बर्डा फेन टे जिम्डर्वक हुइस जे । हर वर्डे अछोर लि टे किहिले खेटि कैना ?

जुग्नि आँस पोँछटि कहठि– महि मघहा जरावर फे नैचाहि, बेन यि गोरु किन्ना उपाय करो । गाउँक डोसर जिम्डरवा अढिया लगुइया नै भेटाके ओस्हे जग्गा परटि बटिस । अपन गोरु रहिहि कलेसे उपाय लग्बे करि ।

असिक जुग्नि आपन टालले भाँरा सिमोटके घरेओर चल्जैठि । बुधराम बेंरि सुंगाइठ । ढुँवा हावम छोर्टि मनेम मेरमेरिक बाट खेलाइ लागठ ।

२०५८ मंसिर ८ गते घोराही सदरमुकाम माओवाडि कब्जा कर्ला, लडाइमे ढेर सुरच्छाकर्मि मुँला । राटिएसे घोराही नगर वरपर कर्फयु लागल बा । राट विराट ढान डैना फेन कर्रा बा ।

बुधरामके ढान डैना आब अक्के घाना बाँकि बटिस । ओहेसे आज डिन कलवा खवाही हुइ टे का जैसिक कैके फे ओरवइहि परि कहिके मन बनैले बा ।सुट्ना से पहिले बुधराम डम्पट्टिक बाटचिट हुइलिन । अइ कै डेहरी ढान हुइल रि सुक्निक डाइ ? –बुधराम पँुछल । 

जुग्नि कहल– चार डेहरि जम्मे टे भर्गैल बा । नै अटाके २ ठो बोरिम बा । आज डाँके टे ढैना ठाउँ नै हो । बेन्से डिनके मै एक घरि मालि घुम डेम, टुँ बजार जाके ढान ढैना बोरि किन्के लन्हो । 

बुधराम मने मने हिसाब मिलाइ लागल । डुइ डेहरी ढान बेचके कैसे नै बर्डा किने सेक्जाइ । वर्डक् भुट्टि असौ २ बोरा ढान हो । कठेक खाबि जे, २ डेहरि ढान टे खा पिके टरटिउहारमे जाँर लगाइ फेन पुग्जाइ । बाँकि बोरम रलक ढान बेच्के जन्निक जरावर टे कहुँ नै जा । 
    अस्टे सोच्टि बुधराम भिन्सारे चारे बाजे घारिम से वर्डा छोरे लागल । 
    जन्नि कलिस– अइ अभिन टे राटे बा । पाँच ओच टे बजे डेउ । एक घाना ढानक् लग, ओरा टे जाइ काहुन् ।
    मने बुधराम नैमानल । उ कहल– आब निने खुल्गैल टे का कर्ना हो । ऊ मनपुरान बाजे टम्नेहे हाँक पर्टि गै सेक्लाँ । बेन टै फे हालि कलवा रिझाइ उठिस ।

वर्गडही गाउक्ँ करिब १०/१२ घरक् खेरहन्वा अक्के ठाउँमे रहे । मालि बनाके सक्कुजाने एक ठाउँमे जुृटके एकघरि बेंरि पिए लग्लाँ ।

मनपुरान बाजे बुधरामहे खिझ्वाइ लग्लाँ– इहे नाटिक मस्टि बाटिन् राम रे । छाइहे डुर डेस पठा डेलाँ । लौलि लौला हस राट भर नम्हरैन्हिक बौंरा बाझल हस बुढिया बुढिवा परल रठाँ ।

सबजाने ठिठ्ठा मारके हँस्ला । डोसर हसनपुरान काका कहलाँ– अरे बेंरि फे पिके ओराइल, आब मालि घुम्ना हो । चलि सब्जे । 

मने ठिक उहेबेला उहाँक् डृश्य अचम्म बिल्गाइल । बरे ढेर गोलिगठ्ठा सहिट पुलिस ढान डउइया किसानन् घेर सेक्ले रहिन । पुलिसनके अगुवा डिएसपि बुधरामहे छाटिम गोली डघैटी कहल– कफ्र्यु लागेको भनेको थाहा छैन ? साले थारु ।

बुधराम लग्लगैटि कहल– हम्र ट ढान डाँइ आइल बटि हजुर । 

डिएसपि फे कड्कल– धान दाँइ गर्न हिँड्या हो कि, कसैको घर लुट्न ? कसैको हत्या गर्न ?

सब चिमचाम हो के सिट्टिमिट्टि गुम हो गैलिन । बगालके किसान चेचुराम हे हेगास मुटास लागे लग्लिस । उ बगालसे कुछ खरके लागल– ए कहाँ डिँडेको साले थारु ? रुक् ।

हेगास लागटा हजुर– चेचुराम बोलल । 
–के हेर्छौ केटा हो । गोली ठोक निशाना लगाऊ । यी सबका सब थारु माओवादी हुन् । कर्फयु तोड्ने ? हाम्रो निद हराम गर्ने ?

असिक डिएसपिके आडेस भुइयम मजासे गिरहि नैपाइल रहे । ११ भाइ किसान एक चिहान हो गैलाँ । 

बिहान ७ बजेक समाचार फुँक्टि रहे– यो रेडियो नेपाल हो । अब समाचार सुन्नुहोस् । दाङको घोराही सदरमुकाम नजिकै बर्गडहि गाउँमा आज बिहान साढे चार बजे ११ जना माओवादी कार्यकर्ता प्रहरीसँगको भिडन्तमा मारिएका छन् । उनीहरुसँग व्यापक मात्रामा हात हतियार पनि फेला परेको छ । तिनीहरु घोराही सदरमुकाम कब्जा गर्नमा संग्लग्न रहेको बताइएको छ ।

बर्गडहि गाउँमे सन्नाटा छा गैल । उ समाचारहे बुधरामके जन्नि जोग्नि लगायटके डिल हिलैना रुवाइ ढुमिल बना डेहल । 
.......

साभार बिहान, २०७३