मुख्य समाचार

जडिबुटी ज्ञान निःशुल्क बाँड्दै रामदिन महतो

८८७ दिन अगाडि

११ जेठ २०८१

कारी महतो चितवन, रत्ननगर नगरपालिका–८, बाघमारा निवासी ६६ वर्षीय रामदिन महतो सन् १९९४ देखि नेपालमा पाइने जडिबुटीहरुको औषधीय गुणबारे थारु गुरौको विधि र पद्धतिअनुसार व्यवहारिक अध्ययन गरी अहिले परम्परागत ज्ञानगुन बाँड्दै हुनुहुन्छ । नेपाल आदिवासी जनजाति राष्ट्रिय प्रतिष्ठानको आयोजना तथा थारु कल्याणकारिणी सभा चितवनको सहआयोजनामा जेठ १० देखि १४ गतेसम्म आयोजना गरिएको थारु गुरौको विधि तथा जडिबुटीसम्बन्धी प्रशिक्षण कार्यक्रममा उहाँ अहिले प्रमुख प्रशिक्षकको रुपमा रहनु भएको छ । उहाँ पेशाले नेचर गाइड भएतापनि हाल जडीबुटी ज्ञानतर्फ आकर्षित हुनुहुन्छ । चालिस वर्ष अघि एकदिन वहाँ बिरामी भई अस्पतालमा चेकजाँचपछि निकै लामो समयसम्म औषधी खाँदा पनि निको भएन । अन्तमा थारु गुरौको विधि र जडीबुटीबाट ठीक भएको र त्यसैबाट प्रभावित भई थारु गुरौहरुले प्रयोग गर्ने जडीबुटीहरु पहिचान गर्ने र प्रयोग विधि सिक्ने सोंच बनाएको बताउनुहुन्छ । उहाँ नेचर गाइडको रुपमा टाइगर टप्समा काम गर्ने क्रममा बर्दियासम्म पुग्नु भयो । त्यहीबाट उहाँले जडीबुटीहरुको नामहरु संकलन गर्नुका साथै प्रयोग विधि र मात्राबारे व्यवहारिक अध्ययन सुरु गरेको बताउनु हुन्छ । अहिले उहाँले त्यससम्बन्धी दुईवटा किताब बराबरको पाण्डुलिपि तयार गर्नुभएको छ । उहाँले सयौं सामान्य व्यक्तिदेखि सयौं धामी, गुरौ, वैद्यहरुको व्यवहारिक अनुभवहरुलाई संकलन गरेको र ती अधिकांश व्यक्तिहरु अहिले यो संसारबाट विदा लिई सकेका छन् । उहाँका अनुसार ती व्यक्तिहरु थारु गुरौ मात्र नभई अन्य आदिवासी जनजाति, बाहुनक्षेत्री, दलित, मधेसी थिए । उहाँको अनुभवमा जडीबुटीसम्बन्धी ज्ञान हासिल गर्न सजिलो छैन, जस्तै कुनै कुनै एउटै जडिबुटीबारे सिक्न चार वर्ष लागेको तीतो अनुभव छ उहाँसंग । जानेको व्यक्तिले सहजै सिकाउन नचाहेको कारणले यति समय लागेको बताउनु हुन्छ । एकपटक त एउटै जडिबुटीबारे सिक्न एकजनालाई पाँच हजार नगद दिएर सिके तर थारु गुरौहरुले भने निःशुल्क सिकाएको बताउनुहुन्छ । उहाँलाई जडीबुटीसम्बन्धी ज्ञानगुन सिकाउने गोठौलीका स्व.परमेश्वर महतो, बस्यौलीका स्व.नवलकिशोर चौधरी, बाघमाराका स्व.सुन्दर भगत (फौदार), सिसुवारका स्व.अजित महतो, बछुलीका स्व.मागर महतो, झुवानीका स्व.श्रीराम महतो, माडीका स्व.ठागाराम महतो, माडीका किसुन महतो आदि कैयौं गुरौहरुलाई उहाँ स्मरण गर्नुहुन्छ । अहिले कसैलाई कुनै रोग वा समस्या भएमा विनाशुल्क लिई परामर्श दिनुहुन्छ । कुन रोगको लागि कुन कुन जडिबुटी कसरी प्रयोग गर्दा फाइदा पुग्छ, यी सम्पूर्ण जानकारी दिनुका साथै त्यो जडिबुटी कहाँ पाइन्छ लगायत सम्पूर्ण जानकारी निःशुल्क दिनुहुन्छ । रामदिन आफूले पहिचान गरेका जडिबुटीहरुलाई अहिलेसम्म व्यावसायिकता दिनु भएको छैन । उहाँका अनुसार धेरैजसो जडीबुटी चितवनको कसराको जंगल र गाउँघरमै पाइने भएतापनि कुनैकुनै जडिबुटी बर्दियाको जंगलमा मात्र पाइने हुँदा उतैबाट ल्याउनुपर्ने हुन्छ । विश्वका कतिपय मुलुकहरुले धेरैजसो जडिबुटीहरुको व्यावसायिक खेती गर्न थालेको हुँदा नेपालमा पनि व्यावसायिक रुपमा जडिबुटी खेती गर्नुपर्ने प्रशिक्षक गुरो रामदिन महतो बताउनुहुन्छ । प्रशिक्षण कार्यक्रम थारु कल्याणकारिणी सभा (थाकस) चितवनका सभापति ललितकुमार चौधरीको अध्यक्षता तथा थाकसका केन्द्रीय उपाध्यक्ष विष्णु कुमारी चौधरीको प्रमुख आतिथ्यमा जेठ १० गते शुभारम्भ गरिएको हो । जेठ १४ गतेसम्म हुने प्रशिक्षण कार्यक्रममा जल्लु चौधरी, विश्राम महतो, शनिचर पावे, टिकेन्द्र चौधरीलगायत प्रशिक्षक रहेका छन् । थाकस चितवनका सचिव सन्तकुमार चौधरीले सहजीकरण गरेको कार्यक्रम थाकस चितवन प्रगन्ना नं. ५ बेलोधका सभापति रामनारायण महतोले संयोजन तथा व्यवस्थापन गर्नुभएको हो ।

थारु गाउँमा ‘कुलाही’ : श्रमदानबाटै हुन्छन् निर्माणका काम

८८८ दिन अगाडि

१० जेठ २०८१

कैलालीको कैलारी गाउँपालिका ६, बेनौलीमा सामूहिक जनश्रमदानबाट सार्वजनिक बाटो, सिँचाइ कुलो, पुलपुलेसो निर्माण थालिएको छ । बेनौलीका २६७ घरधुरीले कुलाही भनिने जनश्रमदान सुरु गरेका हुन् । यहाँ गाउँ क्षेत्रभित्र पर्ने सार्वजनिक कुलो, नहर, बाटोघाटो मर्मत सम्भारको लागि श्रमदान स्वरूप कुलाही गर्ने परम्परा चल्दै आएको हो । बेनौलीका भलमन्सा रामऔतार चौधरीले बर्सातभन्दा अगावै तथा बर्खे खेतीको तयारी स्वरूप उहिल्यैदेखि कुलाही गरिँदै आएको बताए । गाउँको क्षेत्रभित्र २६७ घरधुरीले तीन दिन लगाएर श्रमदान गरेका हुन् । गाउँका चिराकी अँगानु चौधरीले कुलाहीकै क्रममा दिनको २ छाकको खाना कुलोकै ढिकैमा खाएको सुनाए । कुलाहीपछि सिँचाइ कुलो भइ खेतसम्म पानी सहज रुपमा बग्ने र अन्न बाली सप्रिने स्थानीयको बुझाइ छ । कैलालीको भजनी नगरपालिका ९ कुडीका हेमन्त सिंह चौधरीले पनि गाउँको बाटो, सिँचाइ कुलो मर्मत सम्भार गर्ने काम चलिरहेको बताए । गाउँका सबै घरधुरीले सामूहिक रुपमा बर्सेनि कुलाही गर्ने काम हुँर्दै आएको हेमन्त चौधरीको पनि भनाइ छ । गाउँघरको विकासमा राज्यका निकायहरूले बेवास्ता गर्दा आफूहरू बर्सेनि बेगारी गर्नुपरेको उनको दुखेसो छ । उनले भने, ‘सहरी क्षेत्रमा हेर्नुस्, बाटो निर्माण गर्न, सिँचाइ कुलो बनाउनलगायत कार्यको लागि राज्यले बजेट छुट्याउँछ । त्यहाँ विकास हुन्छ । तर ग्रामीण क्षेत्रमा हामीले यसरी नै बर्सेनि बेगारी गरिरहनुपर्छ । न बजेट, न सजेट । राज्यले ध्यान नदिँदा उहिल्यैदेखि यसरी नै चल्दैछ ।’ जिल्लाको भजनी नगरपालिका र कैलारी गाउँपालिका मात्रै होइन, यतिबेला पश्चिम नेपालको ग्रामीण थारु बस्तीमा कुलाही गर्ने काम चलिरहेको छ । कैलालीको कैलारी गाउँपालिका ८ दक्षिण टेंढीका भलमन्सा बाँधुराम चौधरीले हरेक वर्षको बर्सात अगावै हुने कुलाही गर्ने काममा दुई दिनसम्म गाउँका ११५ घरधुरीको सहभागिता रहेको बताए । भलमन्साको नेतृत्वमा उनीहरूले गाउँको सबै सिँचाइ कुलो, नहरको सरसफाइ, मर्मत सम्भार, बाटो मर्मतको कार्य गर्ने छन् । जसको राज्यको कुनै भूमिका रहन्न । टेढीका भलमन्सा चौधरीले भने, ‘सार्वजनिक कार्यमा श्रमदान गर्नु भलमन्सा प्रथाको मुख्य पाटो हो । भाइचारा, सहकार्य र सहअस्तित्वको आधारमा थारु समुदाय चलेको छ । जुन हाम्रो पहिचान, संस्कार हो ।’ थारु समुदायमा बरघर तथा भलमन्सा प्रथा कायमै रहेको छ । भलमन्साको नेतृत्वमा गाउँ समाजमा कुलाही मात्रै होइन, हरेक सार्वजनिक कार्यक्रमका साथै जन्मदेखि मृत्यु संस्कारको कार्य हुँदै आएको हो । योजना तर्जुमा नअटाएको ती विकास राज्यका निकायलाई यतिबेला आगामी आर्थिक वर्षको बजेट निर्माणको चटारो छ । योजना तर्जुमाको तयारी चलिरहेको छ । जहाँ टोल टोलका विकास निर्माणको योजनाहरू सङ्कलन गरेर छनोट गरिन्छ । तर बर्सेनि भलमन्साको नेतृत्वमा श्रमदानबाट हुने गाउँघरको विकासे योजनाहरू समावेश हुनबाट छुटिरहेको बताइन्छ । कैलालीका नागरिक समाज अगुवा दिलबहादुर चौधरीले विकास निर्माणमा भलमन्साहरुको भूमिका उहिल्यैदेखि महत्त्वपूर्ण रहेको औल्याउँदै उनीहरूको विकासप्रतिको समर्पणको सम्मान गर्न पनि भलमन्साहरुको निगरानीमा हुने गतिविधिलाई राज्यको योजनासँग जोड्नुपर्ने जोड दिए । जसले समाजमा श्रमदानको संस्कृति कायमै रहनुको साथै राज्यलाई पनि दायित्वबोध हुनुपर्ने उनको भनाइ छ । अर्का नागरिक अगुवा माधव थारुले आफ्नो गाउँघरको विकासको लागि उहिल्यैदेखि थारु समुदायमा जनश्रमको संस्कृति हुँदै आएको तर आजभोलि राज्यको निकायबाट त्यही प्रकृतिका काम बजेट खर्च गरेर ठेक्कापट्टामार्फत भइरहेको बताउँछन् ।

नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानद्वारा १० जना कवि पुरस्कृत

आदिवासी जनजातिका विभिन्न चार पुस्तक विमोचन

थारु भाषाको पाठ्यक्रम प्रवोधीकरण तालिम सम्पन्न

केन्द्रले हातखुट्टा बाँधेर तातो बालुवामा सुताउने काम गर्दछ : वडाध्यक्ष चौधरी

के नाउपा आधिकारिक रूपमा विभाजन उन्मुख भएकै हो ?

लोकवार्ता परिषद् नेपालको अध्यक्षमा प्राडा भवेश्वर पंगेनी चयन

थारु–नेपाली–अङ्ग्रेजी शब्दकोशको विमोचन

जडिबुटी ज्ञान निःशुल्क बाँड्दै रामदिन महतो

थारु गाउँमा ‘कुलाही’ : श्रमदानबाटै हुन्छन् निर्माणका काम

कामिरिता ३०औँ पटक सगरमाथा शिखरमा, बनाए नयाँ कीर्तिमान

मन्त्री भगवती चौधरीको कति छ सम्पत्ति ?